• Coalition NAPAR Coalitie

Aanbevelingen - Migratie & racisme

Mis à jour : sept. 25


Inleiding

Migranten
  • De migranten die het onderwerp van deze aanbevelingen zijn, zijn migranten die racisme meemaken, met of zonder papieren, die hebben gekozen voor vrijwillige migratie of gedwongen moeten migreren.

  • Het discriminerende karakter van het Europese migratie- en asielbeleid kan niet worden beoordeeld buiten de mondiale economische en geopolitieke context en de gevolgen ervan voor de oorzaken van migratie: onevenwichtige economische handelsakkoorden, economische dumping, economische en politieke kolonisatie die nog steeds bestaan ondanks de officiële onafhankelijkheid, het aandeel van de rijke landen in de opwarming van de aarde, in bepaalde conflicten (met name via de wapenhandel), de politieke instabiliteit van bepaalde emigratielanden, enz.

  • Elk migratie- en asielbeleid legt per definitie een verschil in behandeling vast tussen degenen die een verblijfsvergunning hebben en degenen die dat niet hebben, tussen degenen die wel of niet toegang hebben tot het grondgebied. Gezien het aandeel van België in de verantwoordelijkheid voor de oorzaken van migratie (zie de vorige paragraaf), is het steeds strengere migratie- en asielbeleid van België discriminerend. Het wordt gekenmerkt door dominantie-mechanismen ten opzichte van onderdanen van vele landen.

  • De coalitie roept de politieke leiders op een beleid te voeren dat de oorzaken van de immigratie aanpakt en de voorwaarden voor toegang tot het Belgische grondgebied versoepelt. In de onderstaande aanbevelingen richten we ons echter op de discriminerende aspecten van het Belgische migratie- en asielbeleid die van invloed zijn op de migranten die zich op Belgisch grondgebied bevinden.

  • In België worden deze migranten als tweederangs personen behandeld, sociaal uitgesloten en blootgesteld aan verschillende vormen van onrechtvaardigheid en ongelijkheid in de toegang tot rechten, werk, onderwijs en sociale diensten.

a. Beknopte omschrijving van het probleem

Negatieve beeldvorming over migranten

  • Vele politici en media spreken op een negatieve manier over migratie en verspreiden stereotiepe beelden over migranten. Beleidsmakers leveren vrijwel geen inspanningen om een draagvlak voor migratie te creëren. Deze beeldvorming gaat gepaard met een discriminerend beleid en doet het racisme tegen migranten door de bevolking stijgen. De verspreide beelden normaliseren discriminatie en veroorzaken een stijging van racistisch geweld en racistische misdrijven tegen migranten (zie andere aanbevelingen).

  • De afgelopen decennia waren de maatregelen en verklaringen van verschillende ministers en staatssecretarissen vooral gericht tegen migratie. Deze maatregelen leiden tot juridische en administratieve procedures die geen rekening houden met de precaire situatie van migranten met of zonder papieren.

Criminalisering van migranten
  • Migranten worden gecriminaliseerd, zowel in de geest van de wetgever, die regels vaststelt om hen te "bestraffen", als in de geest van de overheden, die migranten in de meeste gevallen in alle fasen van hun verblijf marginaliseren. Deze behandeling overstijgt het verkrijgen van een verblijfsvergunning. Deze criminalisering wordt ook gekenmerkt door volgende zaken:

· Het gebruik van de onjuiste term "illegalen" of "illegale migranten" om personen zonder wettige verblijfsvergunning te beschrijven, evenals de steeds terugkerende uitdrukkingen "criminele migranten/illegalen/sans papiers".

· Het intrekken van de nationaliteit na een veroordeling. Deze ontzegging heeft alleen betrekking op onderdanen met een dubbele nationaliteit die de Belgische nationaliteit hebben verworven na de leeftijd van 18 jaar. Hoewel het Grondwettelijk Hof in één specifiek geval oordeelde dat deze intrekking niet ongrondwettelijk was, is de Coalitie van mening dat dit racistische discriminatie is: andere mensen die dezelfde misdrijven plegen, kunnen niet dubbel gestraft worden - boete/gevangenisstraf + de nationaliteit verliezen.

· De uitwijzing van vreemdelingen die legaal in België verblijven als gevolg van een misdrijf, zelfs als ze voor hun twaalfde levensjaar in België zijn aangekomen.

· De detentie van mensen zonder wettig verblijf en van hun families in gesloten centra. De verblijfsvergunning is het enige administratieve document waarvoor men wordt opgesloten als men niet in orde is.

· Het feit dat onwettig verblijf[1] een strafrechtelijke overtreding is. Het huidige asielbeleid, dat erop gericht is het aantal verleende verblijfsvergunningen zoveel mogelijk te beperken, creëert "migranten zonder wettig verblijf" en criminaliseert hen. Dit migratiebeleid gaat voorbij aan de humanitaire, familiale en politieke context die de migranten heeft doen vluchten.

· Het repressieve en veiligheidsgerichte migratiebeleid dat zowel door de staat als door de media wordt ondersteund: dit beleid wekt de valse indruk dat er een verband bestaat tussen terrorisme en migratie. Dit heeft tot gevolg dat er allerhande restrictieve praktijken worden toegepast die de privacy van migranten grondig schendt. Dit uit zich onder meer op het gebied van detentie en controle.

Discriminatie in de wetgeving
  • Er zijn mazen in de migratiewetgeving, vooral in het aanbod van opvang, het bieden van zorg aan zieken, de opvang van jonge kinderen, het verblijf en de doorreis. Bovendien behandelt de Belgische staat aanvragen voor visa voor kort verblijf te restrictief. Het verbod om een werkvergunning aan te vragen als men zich zonder papieren in België bevindt, duwt veel mensen in precaire situaties.

Toegang tot justitie

  • Hoewel de klassenjustitie een meerderheid van de Belgische bevolking treft, ontsnappen migranten met of zonder papieren er niet aan. Hun status vormt vaak een rem op de toegang tot de rechtbanken, de politie, de pro deo advocaten, waardoor een opeenstapeling van onrechtvaardigheden ontstaat. Hoewel in theorie pro deo rechtsbijstand beschikbaar is voor migranten voor elke juridische procedure, wordt pro deo in de praktijk vaak alleen verleend voor zaken die verband houden met het vreemdelingenrecht. Dit reduceert migranten tot hun status van buitenlanders.

  • Mensen zonder wettig verblijf ondervinden ook discriminatie bij de toegang tot de kosteloze rechtsbijstand. Indien zij de bijstand van een advocaat nodig hebben voor andere rechtsdomeinen dan vreemdelingenrecht moeten zij onder meer aantonen dat zij in het verleden al eens een regularisatieaanvraag hebben ingediend. Deze bijkomende voorwaarde zet de algemene rechtspositie van mensen zonder wettig verblijf onder druk en vergroot de ongelijkheid. Deze vorm van discriminatie heeft ook grote gevolgen voor de gehele maatschappij aangezien uitbuiting en misbruik door werkgevers, verhuurders, geweldplegers, enz. mogelijk niet aangepakt worden.

Toegang tot de gezondheidszorg
  • Mensen die dakloos zijn of een gecompliceerde thuissituatie hebben zijn vaak mensen met een migratieachtergrond in een precaire situatie, soms zonder papieren. Ze hebben moeilijk toegang tot dringende medische hulp.

Het hoger belang van het kind
  • Er wordt te weinig rekening gehouden met het hoger belang van het kind als het gaat om migratiekwesties. Hoewel het CGVS het hoorrecht heeft ingevoerd voor kinderen in de asielprocedure blijft het belang van het kind slechts beperkt doorwegen en is het vaak niet de eerste overweging zoals het kinderrechtenverdrag voorschrijft. Bij de Dienst Vreemdelingenzaken ontbreekt zelfs het hoorrecht, kinderen zonder wettig verblijf hebben geen enkele stem binnen de regularisatieaanvraag.

  • Er is ook sprake van racistische discriminatie met betrekking tot de erkenning van het vaderschap. De bevoegdheid om het vaderschap te erkennen, wordt aan de persoonlijke inschatting van de ambtenaar van de burgerlijke stand gelaten. Hij/zij kan besluiten het vaderschap te weigeren als uit een "combinatie van omstandigheden" blijkt dat de betrokkene uitsluitend om frauduleuze redenen een band met het kind probeert aan te tonen , zelfs als er een biologische band met het kind bestaat. Ambtenaren zijn momenteel verplicht om de belangen van een kind waarvan slechts één ouder legaal in het land verblijft, buiten beschouwing te laten. Het gaat zelfs nog verder: ambtenaren worden gevraagd voorrang te geven aan een vermoeden van fraude door de buitenlandse ouder boven het bestaan van een familieband.

  • Veel gezondheidswerkers stellen de betrouwbaarheid van de leeftijdsschattingen (foutmarge tussen twee en vijf jaar) op basis van de drievoudige botscan ter discussie en benadrukken de noodzaak om deze methode te herzien. Aan de andere kant maakt de criminalisering van migranten - niet-begeleide minderjarige vreemdelingen zijn daarop geen uitzondering - het mogelijk om de leeftijd van een persoon in twijfel te trekken op basis van zijn of haar fysieke verschijning.

Recht op gezinsleven
  • In het kader van gezinshereniging moeten Belgische of buitenlandse personen die zich door hun echtgenoot, partner en ouder willen laten vergezellen, beschikken over "stabiele, regelmatige en voldoende" bestaansmiddelen, die zijn vastgesteld op 120% van het minimuminkomen. Dit minimumbedrag is in geen enkel ander gebied van het Belgische recht vereist en is in strijd met de Chakroun-jurisprudentie. In de praktijk gaat het vooral om vreemdelingen of Belgen van buitenlandse origine die op de arbeidsmarkt structureel gediscrimineerd worden: etnostratificatie met een onzeker, onstabiel arbeidsinkomen of laaggeschoolde banen (zie de aanbevelingen rond Werk). Ook gepensioneerden worden erdoor geraakt. Deze discriminatie op basis van zogenaamd “ras”’ kruist zich met discriminatie op basis van vermogen.

  • Artikel 40 bis van de wet van 15 december 1980 verhindert dat Belgen (van buitenlandse origine) zich herenigen met hun buitenlandse ouders. Dit is niet het geval voor Europese onderdanen, die zich kunnen herenigen met hun ouders. Voor deze bepaling worden Belgen beschouwd als buitenlanders buiten de EU en worden ze dus gediscrimineerd op basis van hun nationaliteit.

  • De eis om aanvragen voor gezinshereniging uitsluitend in diplomatieke posten te behandelen, en de zeer strikte controle van gemengde huwelijken, beperken het recht op een gezinsleven van migranten op onevenredige wijze.

Administratieve discriminatie
  • Op dit moment is de administratieve kost van procedures in verband met het vreemdelingenrecht onevenredig hoog in vergelijking met andere gemeentelijke diensten. Vreemdelingen die gebruik maken van deze diensten worden dus dubbel gestraft.

Participatieinspanningen
  • De mate waarin een (verlengde) verblijfsvergunning afhankelijk is van de “participatieinspanningen van de aanvrager vergroot de willekeur van de Dienst Vreemdelingenzaken en instrumentaliseert het participatieproces. Hierdoor wordt de last van de participatie en het verblijf uitsluitend op de buitenlandse bevolking gelegd en worden de gevolgen van de door buitenlanders ervaren discriminatie genegeerd. Bovendien is deze maatregel contraproductief: ze blokkeert mensen in hun pogingen om zich in België te vestigen en te integreren en veroorzaakt surrealistische situaties: mensen kunnen zich niet inschrijven voor de inburgeringscursus omdat ze geen verblijfsvergunning hebben, die ze alleen kunnen krijgen door hun participatie te bewijzen door middel van een inburgeringscursus.

b. Voorgestelde oplossingen

Decriminalisatie

  • Beleidsmakers en de media verspreiden genuanceerde, feitelijke en niet-stereotiepe beeldvorming over migranten en migratie. De term "illegalen" wordt vervangen door "mensen zonder papieren" of "mensen zonder wettig verblijf"[2].

  • Artikel 75 van de wet van 15 december 1980 betreffende de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de vestiging en de verwijdering van vreemdelingen, dat het ontbreken van een wettelijke verblijfsvergunning criminaliseert en strafbaar stelt, wordt geschrapt.

  • De bepalingen uit de Europese richtlijn 2012/29/EU, de zogenaamde Slachtofferrichtlijn, worden ook in België toegepast. Elke persoon die het slachtoffer is van een misdrijf, uitbuiting, misbruik, discriminatie, enz. moet op dezelfde en veilige wijze klacht kunnen indienen en beschermd worden, ongeacht de administratieve status van die persoon.

  • De mogelijkheid om de nationaliteit af te nemen van onderdanen met een dubbele nationaliteit die tot meer dan vijf jaar gevangenisstraf zijn veroordeeld, wordt geschrapt. Personen met een buitenlandse nationaliteit die een strafbaar feit plegen, worden niet meer uitgezet.

  • Het terugkeerbeleid wordt fundamenteel herzien zodat het belang van migranten en het werken aan een duurzaam toekomstperspectief voor elke migrant centraal staat en steeds voldoende wordt onderzocht. Voorts worden er menswaardige alternatieven voor detentie van zowel alleenstaanden als gezinnen met en zonder kinderen ontwikkeld zodat mensenrechten ten allen tijde worden gerespecteerd. In afwachting van een nieuw terugkeerbeleid is een moratorium op de opsluiting in gesloten centra van kracht.

Het belang van het kind
  • Het hoger belang van het kind is de leidraad in het onderwijs, de behandeling van verblijfsaanvragen, enz., ongeacht de administratieve status van het kind (nationaliteit, al dan niet een wettig verblijf, etc.).

  • Bij de behandeling van de asielaanvraag van een gezin wordt rekening gehouden met het hoger belang van het kind. Het koninklijk besluit (KB) van 22 juli 2018 dat de modaliteiten van de gesloten gezinswoningen bepaalt, en daarmee de opsluiting van kinderen wettelijk maakt, wordt geannuleerd.

  • De procedure voor de erkenning van het vaderschap is feitelijk, zonder vooroordelen van de ambtenaren van de burgerlijke stand. De gevolgen van een dergelijke praktijk zijn discriminerend en onevenredig voor het geboren of ongeboren kind. De vertraging bij de afgifte van een geboorteakte belemmert een administratieve procedure, gezinstoelagen, enz. Om het belang van het kind voorop te stellen, dient de erkenning automatisch plaats te vinden en gevolgd te worden door een onderzoek, en niet andersom.

  • De bottesten bij het bepalen van de leeftijd van niet-begeleide minderjarigen worden afgeschaft (artikel 7 van de voogdijwet).

Gezinsrecht
  • In het geval van gezinshereniging wordt de voorwaarde van voldoende bestaansmiddelen afgeschaft.

  • De wet van 15 december 1980 wordt gewijzigd zodat Belgen (van buitenlandse afkomst) gezinshereniging kunnen realiseren voor hun buitenlandse ouders.

Opvang van asielzoekers
  • Er wordt nieuwe kleinschalige opvangcapaciteit voor asielzoekers gecreëerd. Het aantal beschikbare plaatsen neemt toe. Er wordt daarbij rekening gehouden met gender, zodat iedereen zich veilig kan voelen.

Pro deo
  • Kosteloze rechtsbijstand wordt verleend aan elke persoon die in België verblijft, ongeacht de administratieve status, en dit voor om het even welke juridische procedure. Op deze manier heeft iedereen op gelijke wijze toegang tot justitie. Zo kan uitbuiting en misbruik effectiever aangepakt worden.

Participatiepraktijken

  • Alle vormen van arbeid waarmee migranten sociale rechten opbouwen, worden meegeteld bij het aantal vereiste werkdagen om in aanmerking te komen voor regularisatie.

  • De verplichting voor personen die hun verblijfsvergunning aanvragen of verlengen om hun participatie aan de samenleving te bewijzen, wordt afgeschaft.

Uitbreiding van het verblijf en regularisatie
  • De wet van 15 december 1980 wordt herzien opdat de toegang tot het grondgebied wordt gekaderd in een veranderende nationale en mondiale context. Om die reden worden de motieven voor legale migratie naar ons land uitgebreid zodat het migratie- en asielbeleid een positief verhaal voor België zelf, en de migranten, kan worden. Motieven die momenteel resulteren in een regularisatie van de irreguliere verblijfssituatie worden zoveel mogelijk ondergebracht in bestaande procedures zoals gezinshereniging en arbeidsmigratie. Na inschrijving in de gemeente en na erkenning van hun staatloosheid door een rechtbank krijgen staatslozen automatisch een verblijfsrecht.

  • Er worden duidelijke en permanente criteria voor humanitaire regularisatie vastgelegd voor de buitengewone omstandigheden die per definitie leiden tot een regularisatie van de verblijfssituatie. Wanneer een aanvrager andere motieven inroept, wordt het dossier overgemaakt aan de Commissie van Advies voor Vreemdelingen zoals voorzien in artikel 32 van de Wet van 15 december 1980. De Commissie zal multidisciplinair worden samengesteld zodat het hoger belang van de migrant op meerdere levensdomeinen wordt beoordeeld, en niet louter juridisch.

Toekenning Belgische nationaliteit
  • De federale regering versoepelt de voorwaarden voor toekenning van de Belgische nationaliteit om de volledige deelname van migranten aan de samenleving te bevorderen. Veel mensen worden immers belemmerd in hun deelname (werkgelegenheid, huisvesting, verkiezingen, enz.) omdat ze niet de Belgische nationaliteit hebben.

Opleiding over structureel racisme
  • Een module over “structureel racisme en migratie" wordt toegevoegd aan de opleiding van de verschillende actoren die op verschillende niveaus bijdragen aan de uitvoering van het migratiebeleid en het toekennen van de Belgische nationaliteit. Bewustmaking en deconstructie van de vooroordelen en stereotypen die leiden tot xenofoob gedrag en het ontkennen van rechten worden opgenomen in de opleiding van Justitiële actoren zoals magistraten, advocaten, rechters, politieagenten, ambtenaren van het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen, de Dienst voor Vreemdelingenzaken, de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen, de terugkeerambtenaren en gemeentelijke ambtenaren. De opleiding maakt hen onder meer bewust van heersende racistische denkbeelden ten aanzien van migranten, zodat het op die basis ontzeggen van grond- en mensenrechten vermeden wordt.

Administratieve kosten
  • De retributies voor verblijfsaanvragen staan in verhouding tot de kosten van de verleende diensten. Dit garandeert dat de financiële situatie van een persoon geen beletsel vormt om de administratieve situatie te verbeteren. De Dienst Vreemdelingenzaken betaalt de onevenredig geïnde vergoedingen aan de aanvragers terug.

  • Iedere gemeente biedt een toegankelijk loket aan voor vreemdelingen waar zij op deskundige wijze worden geïnformeerd over de verschillende verblijfsprocedures. Hierbij wordt er geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende categorieën vreemdelingen.

  • De gemeenschappen investeren in onafhankelijke centra voor migratieoriëntering waar alle categorieën vreemdelingen terecht kunnen voor een intensieve en deskundige reflectie over hun migratieproject aan de hand van correcte en volledige informatie.

[1] “de aanwezigheid op het grondgebied, van een vreemdeling die niet of niet langer voldoet aan de voorwaarden voor de toegang tot of het verblijf op het grondgebied”. Wet tot wijziging van de wet van 15 december 1980 betreffende de toegang tot het grondgebied, het verblijf, de vestiging en de verwijdering van vreemdelingen, Art. 3, 4°. https://bit.ly/3cWUj0w [2] Zie https://picum.org/words-matter/ Ons volledig memorandum, een gedetailleerde versie van alle onderdelen en alle aanbevelingen is terug te vinden via onderstaande link.


Contacteer ons

Om meer te weten te komen over ons werk, zich aan te sluiten bij de coalitie, een interview aan te vragen, enz.: neem contact met ons op via het volgende formulier.

info@naparbelgium.org

  • Noir Twitter Icon